ஆக்ஸ்போர்டுக்கு பல நூற்றாண்டுகளுக்கு முன்பே உலகின் மிகப்பழமையான பல்கலைக்கழகத்தைக் கட்டியெழுப்பிய முஸ்லிம் பெண்மணி

ஃபாஸ் (Fes) என்பது வட ஆப்பிரிக்காவின் முஸ்லிம் பெரும்பான்மை நாடான மொராக்கோவின் ஒரு பழமையான நகரமாகும்.

இந்த மலைப்பாங்கான நகரத்தின் வீதிகள் மிகவும் குறுகியதாகவும், சிக்கலானதாகவும் இருப்பதால் அங்கு வாகனங்கள் கூட செல்ல முடியாது.

இதனால்தான் மக்கள் இன்றும் போக்குவரத்துக்கும், பொருட்களை எடுத்துச் செல்வதற்கும் கழுதைகளையும் மாட்டு வண்டிகளையுமே நம்பியிருக்கிறார்கள்.

நகரத்தின் மத்திய பகுதிக்குள் நுழைந்தால், ஒன்றுடன் ஒன்று இணைக்கப்பட்ட எண்ணற்ற குறுகிய வீதிகளைக் காணலாம். அவற்றைப் பார்க்கும்போது ஏதோ ஒரு மாயச் சதுரங்கத்திற்குள் (Labyrinth) நுழைந்துவிட்டது போல் தோன்றும்.

இருப்பினும், நகரத்தின் ஏதேனும் ஒரு உயர்ந்த இடத்திலிருந்து அதன் மையப் பகுதியை நோக்கிப் பார்த்தால், முதலில் பச்சை நிற அழகிய ஓடுகள் வேயப்பட்ட கூரைகளே கண்ணில் படும்.

அந்தக் கூரைகளின் கீழ் தான் 1150 ஆண்டுகளுக்கும் மேலாகக் கல்விச் சுடரைப் பரப்பி வரும் ஒரு நிறுவனம் அமைந்திருக்கிறது. இன்று அது ‘ஜாமியா அல்-கராவிய்யின்’ (University of Al-Qarawiyyin) என்று அழைக்கப்படுகிறது. சிலர் இதனை ‘அல்-கறவிய்யீன்’ என்றும் அழைப்பர்.

859-இல் நிறுவப்பட்ட இந்த கல்வி நிறுவனத்தை, யுனெஸ்கோ (UNESCO) மற்றும் கின்னஸ் உலக சாதனைப் புத்தகம் ஆகியவை உலகின் மிகப்பழைமையான பல்கலைக்கழகமாக அறிவித்துள்ளன.

‘அல்-கராவிய்யின்’ நிறுவப்பட்டு இருநூறு ஆண்டுகளுக்கும் மேலான பிறகே, இத்தாலியில் ‘போலோனியா பல்கலைக்கழகம்’ (University of Bologna) 1088-இல் தனது பணியைத் தொடங்கியது; இது ஐரோப்பாவின் மிகப்பழைமையான பல்கலைக்கழகமாகக் கருதப்படுகிறது.

இங்கிலாந்தில் ‘ஆக்ஸ்போர்டு பல்கலைக்கழகம்’ (University of Oxford) 12-ஆம் நூற்றாண்டின் இறுதியில் அடிக்கல் நாட்டப்பட்டது, அதே நேரத்தில் ‘கேம்பிரிட்ஜ் பல்கலைக்கழகம்’ (University of Cambridge) ஏறத்தாழ ஒரு நூற்றாண்டுக்குப் பிறகு நிறுவப்பட்டது.

ஆனால், இதைவிட மிகவும் ஆச்சரியமான விஷயம் என்னவென்றால், உலகின் மிகப்பழைமையான பல்கலைக்கழகமான அல்-கராவிய்யீனை பாத்திமா அல்-ஃபஹ்ரி (Fatima al-Fihri) என்ற ஒரு முஸ்லிம் பெண்மணிதான் நிறுவினார்.

யார் இந்த பாத்திமா? ஒன்பதாம் நூற்றாண்டில் அவர் ஏன், எவ்வாறு ஒரு பல்கலைக்கழகத்தை நிறுவினார்? இந்தக் கேள்விகளுக்கான பதில்களை நாம்  போகப்போக தெரிந்துகொள்வோம், ஆனால் அதற்கு முன் ஒரு விஷயத்தைத் தெளிவுபடுத்துவது அவசியம்.

இன்றும் தொடர்ந்து கல்விச் செயல்பாடுகளை மேற்கொண்டு வரும் பல்கலைக்கழகங்களில், ஜாமியா அல்-கராவிய்யீனை உலகின் மிகப்பழைமையான பல்கலைக்கழகமாக யுனெஸ்கோ மற்றும் கின்னஸ் உலக சாதனைப் புத்தகம் அங்கீகரித்துள்ளன.

இதன் பொருள் என்னவென்றால், அல்-கராவிய்யீனுக்கு முன்பும் பல்வேறு பகுதிகளில் கல்வி மையங்கள் இருந்திருக்கக் கூடும். உதாரணமாக, பழங்கால இந்தியாவின் தக்ஷசீலம் மற்றும் நாலந்தா ஆகியவற்றின் குறிப்புகள் காணப்படுகின்றன, ஆனால் இந்த நிறுவனங்கள் இப்போது இயங்கவில்லை.

இருப்பினும், ஆயிரம் ஆண்டுகளுக்கு மேலாகியும், ஜாமியா அல்-கராவிய்யின்  உலகம் முழுவதிலுமிருந்து மாணவர்களைத் தன் பக்கம் ஈர்த்து வருகிறது.

பாத்திமா அல்-ஃபஹ்ரி பற்றிய தகவல்கள் பல்வேறு வரலாற்றுப் புத்தகங்களில் காணப்படுகின்றன; இருப்பினும் அவற்றில் பெரும்பாலான தகவல்கள் 14-ஆம் நூற்றாண்டில் எழுதப்பட்ட ஒரு பழமையான வரலாற்றுப் புத்தகத்திலிருந்தே பெறப்பட்டவை.

இந்தக் புத்தகம் ‘ரவ்ழ் அல்-கிர்தாஸ்’ (Rawd al-Qirtas) என்ற பெயரில் புகழ்பெற்றது, இதனை வரலாற்று ஆசிரியர் இப்னு அபீ ஸர்ஃ உரைத்தார். இது அடிப்படையில் ஃபாஸ் நகரத்தின் பழங்கால வரலாற்றை மையமாகக் கொண்ட புத்தகமாகும்.

வரலாற்று ஆசிரியர் இப்னு அபீ ஸர்ஃப்பின் கூற்றுப்படி, பாத்திமா அல்-ஃபஹ்ரி அரேபியாவின் கண்ணியமிக்க குரைஷி குலத்தைச் சேர்ந்தவர். இவரது முன்னோர்கள் தொழிலால் வணிகர்களாக இருந்தனர்; ஆசியா மற்றும் ஆப்பிரிக்காவின் பல்வேறு நகரங்களுக்கும் பயணம் செய்பவர்களாக இருந்தனர்.

வியாபார நிமித்தமாக அவர்கள் ஒரு சந்தர்ப்பத்தில் கைரவான் (தற்போதைய துனிசியா) சென்று அங்கு குடியேறினர். கி.பி 800-ஆம் ஆண்டளவில் பாத்திமா அல்-ஃபஹ்ரி இந்த நகரத்தில்தான் பிறந்தார்.

இவரது முழு பெயர் பாத்திமா பின் முகமது அல்-ஃபஹ்ரி அல்-குரைஷிய்யா என்பதாகும். இவரது தந்தை முகமது அல்-ஃபஹ்ரியும் வர்த்தகத் தொழிலில் ஈடுபட்டிருந்தார்.

வியாபாரத்தில் நீண்ட காலமாக மந்தநிலை நிலவியதால், அவர் நிதி நெருக்கடிக்கு ஆளானார். சிறந்த வாய்ப்புகளைத் தேடி, ஒன்பதாம் நூற்றாண்டின் தொடக்கத்தில் மொராக்கோவிற்குத் தனது அதிர்ஷ்டம் மாறும் என்ற நம்பிக்கையுடன் இடம்பெயர்ந்தார்.

மொராக்கோவிற்கு இடம்பெயர்ந்த பிறகு, முகமது அல்-ஃபஹ்ரியின் நிதி நிலைமை படிப்படியாக உயரத் தொடங்கியது. சிறிது காலத்திற்குப் பிறகு, அவர் தனது குடும்பத்துடன் ஃபாஸ் நகரத்தில் நிரந்தரமாகக் குடியேற முடிவெடுத்தார்.

அந்த நேரத்தில் ஃபாஸ் நகரம் மெல்ல மெல்ல வர்த்தகம் மற்றும் வியாபாரத்தின் முக்கிய மையமாக உருவெடுத்துக் கொண்டிருந்தது. பின்னர் முகமது அல்-ஃபஹ்ரி ஒரு வசதி படைத்த வணிகரானார்.

இந்த வணிகர் தனது மகன்கள் மற்றும் மகள்கள் அனைவருக்கும் மார்க்கக் கல்வியைப் புகட்டினார்.

பாத்திமா அல்-ஃபஹ்ரி தனது சிறுவயதிலேயே குடும்பத்திடமிருந்து இஸ்லாமிய போதனைகளையும் மார்க்கக் கோட்பாடுகளையும் கற்றுக்கொண்டார். பின்னர் அவர் குர்ஆன் மற்றும் ஹதீஸ்களுடன் ஃபிக்ஹ் (இஸ்லாமிய சட்டவியல்) உட்பட பல கலைகளையும் கற்றறிந்தார்.

இளமைப் பருவத்தில் பாத்திமாவுக்கு ஃபாஸ் நகரத்தின் ஒரு கண்ணியமான குடும்பத்தில் திருமணம் நடந்தது. எனினும், சில ஆண்டுகளிலேயே அவரது வாழ்க்கையில் அடுத்தடுத்து பல துயரங்கள் நேரிட்டன.

பாத்திமா இளம் வயதிலேயே தனது கணவரின் மறைவுக்குப் பின் விதவையானார். அதற்குச் சிறிது காலத்திலேயே அவரது தந்தையும் சகோதரரும் காலமானார்கள்.

இதன் விளைவாக, குடும்பத்தின் பெரும் சொத்து பாத்திமா அல்-ஃபஹ்ரிக்கும் அவரது சகோதரி மரியம் அல்-ஃபஹ்ரிக்கும் உரிமையானது.

சொத்தாகப் பெருஞ்செல்வம் கிடைத்ததும், பாத்திமாவும் அவரது சகோதரி மரியமும் அந்தச் செல்வத்தைச் சுகபோகங்களில் செலவிடக் கூடாது என்று முடிவெடுத்தனர். இஸ்லாத்திற்கும் மனிதகுலத்திற்கும் பயனளிக்கும் நற்காரியங்களுக்காகவே தங்கள் வளங்களை அர்ப்பணிக்க வேண்டும் என்று அவர்கள் தீர்மானித்தனர்.

அந்தக் காலத்தில் ஃபாஸ் நகரத்தில் முஸ்லிம்களின் எண்ணிக்கை வேகமாக அதிகரித்து வந்தது. இந்தத் தேவையை மனதில் கொண்டு, இரு சகோதரிகளும் நகரத்தில் பெரிய பள்ளிவாசல்களையும் மார்க்கக் கல்வி மையங்களையும் நிறுவத் தீர்மானித்தனர்.

மரியம் அல்-ஃபஹ்ரி தனது செல்வத்தின் பெரும் பகுதியைச் செலவிட்டு ஒரு பெரிய பள்ளிவாசலைக் கட்டுவித்தார்; அது ‘அல்-அந்தலஸ் பள்ளிவாசல்’ என்று அழைக்கப்படுகிறது.

அழகிய வேலைப்பாடுகளால் அலங்கரிக்கப்பட்ட இந்தப் பள்ளிவாசலின் பரப்பு மிகவும் பரந்தது; இங்கு ஒரே நேரத்தில் சுமார் 20,000 தொழுகையாளிகள் தொழுகை நடத்த முடியும்.

மறுபுறம், பாத்திமா அல்-ஃபஹ்ரியும் தனது செல்வத்தைக் கொண்டு மற்றொரு பெரிய பள்ளிவாசலைக் கட்டுவித்தார்; இருப்பினும் இந்தப் பள்ளிவாசல் பிற பள்ளிவாசல்களை விடச் சற்று வித்தியாசமாக இருந்தது.

பாத்திமா, பள்ளிவாசலின் திட்டத்தில் தொழுகைக்கான இடத்துடன் ஒரு பெரிய இஸ்லாமியக் கல்வி மையத்தையும் (மத்ரஸா) சேர்த்துக் கொண்டார்.

வரலாற்றாசிரியர்களின் கூற்றுப்படி, இதன் கட்டுமானம் ஹிஜிரி 245 ரமழான் 1 ஆம் தேதி (கி.பி 859) தொடங்கியது. அடுத்த இரண்டு ஆண்டுகளில் பள்ளிவாசலின் பிரதான கட்டிடம் நிறைவடைந்தது.

இருப்பினும், பல்வேறு வரலாற்றுச் செய்திகளின்படி, மத்ரஸா உட்பட இந்த முழு கல்வி மற்றும் ஆன்மீக மையத்தின் கட்டுமானமும் நிறைவடைய 12 முதல் 18 ஆண்டுகள் பிடித்தன.

வரலாற்று ஆசிரியர் இப்னு அபீ ஸர்ஃ தனது ‘ரவ்ழ் அல்-கிர்தாஸ்’ என்ற நூலில், பாத்திமாவே நேரடியாக இந்தப் பள்ளிவாசல் திட்டத்தின் கட்டுமானப் பணிகளைத் தொடர்ந்து மேற்பார்வையிட்டு வந்ததாக எழுதியுள்ளார்.

இந்தப் பணிக்காக அவர் தன்னை எந்தளவுக்கு அர்ப்பணித்திருந்தார் என்றால், பள்ளிவாசல் மற்றும் கல்வி மையத்தின் கட்டுமானம் முடியும் வரை அவர் தொடர்ச்சியாக நோன்பு நோற்று வந்ததாகக் கூறப்படுகிறது.

கட்டுமானம் முடிந்ததும், பாத்திமா தனது சொந்த ஊரான கைரவானின் நினைவாக இந்தப் பள்ளிவாசல் மற்றும் மத்ரஸா வளாகத்திற்கு ‘அல்-கறவிய்யீன்’ என்று பெயரிட்டார்.

பல்வேறு வரலாற்றுச் செய்திகளின்படி, ஃபாஸ் நகரத்தில் பாத்திமாவும் அவரது குடும்பத்தினரும் வசித்த பகுதியில் இருந்த பெரும்பாலான குடியிருப்பாளர்கள் கைரவானில் இருந்து இடம்பெயர்ந்து வந்தவர்களாவர்.

இதன் காரணமாகவே, ஃபாஸின் பிற மக்கள் அந்தப் பகுதியை ‘அல்-கராவிய்யின்’ என்று அழைத்தனர்; இதற்கு ‘கைரவானில் இருந்து வந்தவர்கள்’ என்று பொருள். அந்த நினைவாகவே இந்தப் பள்ளிவாசல் மற்றும் கல்வி மையத்திற்கும் ‘அல்-கறவிய்யீன்’ என்று பெயரிடப்பட்டது.

பழைய ஃபாஸ் நகரத்தின் மையத்தில் அமைந்துள்ள இந்த வளாகத்தில் ஆரம்பத்திலிருந்தே ஒரு பள்ளிவாசல், ஒரு மத்ரஸா மற்றும் ஒரு நூலகம் ஆகியவை அடங்கியிருந்தன.

இந்த வளாகத்தின் மையப் பகுதியில் அல்-கராவிய்யின் பள்ளிவாசல் அமைந்துள்ளது. இங்கு ஆண்களுடன் பெண்களுக்கும் தொழுகைக்காகத் தனி இடம் ஒதுக்கப்பட்டிருந்தது.

பள்ளிவாசலைப் பார்த்தால், அதன் கூரையின் மேல் அமைந்துள்ள ஒரு பெரிய மினாரா (Gopuram/Minaret) தெரியும். இந்த மினாராவிலிருந்தே தினமும் தொழுகைக்கு முன் பாங்கு (அழைப்பு) சொல்லப்படுகிறது.

பள்ளிவாசலின் வெளிப்பகுதியில் ஒரு விசாலமான முற்றம் உள்ளது. அங்கு பளிங்குக்கல்லால் ஆன மூன்று நீரூற்றுகள் உள்ளன; அவை தொழுகையாளிகள் உளு (அங்கத்தூய்மை) செய்வதற்காகப் பயன்படுத்தப்படுகின்றன.

ஆரம்பத்தில் இந்தப் பள்ளிவாசலின் நீளம் 100 அடிகள் மட்டுமே இருந்தது, ஆனால் பின்னர் இது விரிவாக்கப்பட்டது.

956-இல் பள்ளிவாசலின் முதல் பெரிய விரிவாக்கம் மற்றும் பழுதுபார்ப்புப் பணிகள் மேற்கொள்ளப்பட்டன. அப்போது கோர்டோபாவின் (Cordoba) ஆட்சியாளரான மூன்றாம் அப்துர் ரஹ்மானின் ஆட்சிக் காலத்தில் பள்ளிவாசல் மேலும் விரிவாக்கப்பட்டது.

அந்தக் காலகட்டத்தில் பள்ளிவாசலின் முன் இருந்த முற்றம் அகலப்படுத்தப்பட்டது; அதே வேளையில் வெள்ளை நிற மினாரா மாற்றப்பட்டு பள்ளிவாசலின் வடக்குச் சுவருடன் சேர்த்து கட்டப்பட்டது. அதற்குப் பிறகு 12 மற்றும் 16-ஆம் நூற்றாண்டுகளிலும் பள்ளிவாசல் மேலும் விரிவாக்கப்பட்டது.

தொடர்ச்சியான விரிவாக்கத்திற்குப் பிறகு, இன்று பள்ளிவாசலின் நீளம் தோராயமாக 272 அடிகளாக மாறியுள்ளது; இதனால் இது ஆப்பிரிக்காவின் மிகப்பெரிய பள்ளிவாசல்களில் ஒன்றாகக் கருதப்படுகிறது. இங்கு ஒரே நேரத்தில் சுமார் 22,000 தொழுகையாளிகள் தொழுகை நடத்த முடியும்.

பள்ளிவாசலின் கூரையில் ஐந்து குவிமாடங்கள் (Gumbad) உள்ளன. அவற்றில் பிரதான நுழைவாயிலின் மேல் அமைந்துள்ள குவிமாடத்தின் உட்பகுதி மிகவும் அழகிய கலை வேலைப்பாடுகளால் அலங்கரிக்கப்பட்டுள்ளது. கட்டிடத்தின் கதவுகளிலும் உயர்ந்த சுவர்களிலும்கூட அழகிய அலங்காரங்களையும் நுணுக்கமான கைவினைத் திறனையும் காணலாம்.

பள்ளிவாசலைத் தவிர, ஜாமியா அல்-கராவிய்யினில் பல கல்விக்கூடக் கட்டிடங்களும் மாணவர்கள் தங்குவதற்கான விடுதிகளும் உள்ளன. இங்கு ஒரு மிகப்பெரிய நூலகமும் அமைக்கப்பட்டுள்ளது.

மரினிய சுல்தானகத்தின் ஆட்சிக் காலத்தில், 1359-இல் இந்த நூலகம் பழுதுபார்க்கப்பட்டு விரிவாக்கப்பட்டதாகக் கூறப்படுகிறது.

இந்த நூலகத்தில் இடைக்காலத்தைச் சேர்ந்த 20 ஆயிரத்துக்கும் மேற்பட்ட புத்தகங்கள் பாதுகாப்பாக உள்ளன; அவற்றில் பெரும்பாலானவை கையால் எழுதப்பட்டவை ஆகும்.

அவற்றில் இஸ்லாமிய வரலாற்றின் முக்கியத்துவத்தைக் கொண்ட ஏறத்தாழ நான்காயிரம் அரிய வகை புத்தகங்களும் கையெழுத்துப் பிரதிகளும் (Manuscripts) அடங்கும்.

இங்கு பாதுகாக்கப்பட்டுள்ள முக்கியமான கையெழுத்துப் பிரதிகளில், இமாம் மாலிக் பின் அனஸ் அவர்களின் புகழ்பெற்ற ஹதீஸ் நூலான ‘ அல்-முவத்தா’வின் பிரதிகள், இப்னு இஷாக்கின் ‘அஸ்-ஸீறா அந்-நபவிய்யா’ மற்றும் இப்னு கல்தூனின் புகழ்பெற்ற நூல்களான ‘அல்-முகத்திமா’, ‘அல்-இபர்’ ஆகியவற்றின் அசல் கையெழுத்துப் பிரதிகளும் அடங்கும்.

இதுதவிர, நூலகத்தில் திருக்குர்ஆனின் ஒரு பழமையான கையெழுத்துப் பிரதியும் (கையால் எழுதப்பட்ட பழமையான பிரதி) பாதுகாக்கப்பட்டுள்ளது; இது 1602-இல் சுல்தான் அகமது அல்-மன்சூரால் நன்கொடையாக வழங்கப்பட்டது.

2012 முதல் 2016 வரை நடைபெற்ற நூலகத்தின் சமீபத்திய பழுதுபார்ப்பின் போது, வரலாற்றுச் சிறப்புமிக்க கையெழுத்துப் பிரதிகளைச் சீரமைப்பதற்காக ஒரு நவீன ஆராய்ச்சி மையமும் நிறுவப்பட்டது.

நூலகத்தில் 16-ஆம் நூற்றாண்டைச் சேர்ந்த ஒரு பாதுகாக்கப்பட்ட களஞ்சிய அறையும் (Vault) உள்ளது, அதன் கதவு செம்பினால் ஆனது. அந்தக் கதவில் நான்கு பூட்டுகள் உள்ளன; அதைத் திறக்க நான்கு வெவ்வேறு சாவிகள் தேவைப்படுகின்றன.

இந்த அரிய புத்தகங்களும் கையெழுத்துப் பிரதிகளும் அந்தப் பாதுகாக்கப்பட்ட களஞ்சிய அறையில்தான் வைக்கப்பட்டுள்ளன.

பாத்திமா நிறுவிய அல்-கறவிய்யீனின் தயவால், ஃபாஸ் நகரம் மெல்ல மெல்ல ஆப்பிரிக்காவில் இஸ்லாமியக் கல்வியின் ஒரு முக்கிய மையமாக உருவெடுக்கத் தொடங்கியது.

இங்கு ஆண்களுடன் பெண்களும் கல்வி கற்க முடிந்தது; இருப்பினும் அவர்களுக்காகத் தனி கற்றல் இடம் ஒதுக்கப்பட்டிருந்தது. பாத்திமாவும் கூட இந்த நிறுவனத்தில் கல்வி பயின்றதாகக் கூறப்படுகிறது.

தொடக்கக் காலத்தில் இங்கு கல்வியின் மையமாக இஸ்லாமியக் கலைகளே இருந்தன; ஆனால் காலப்போக்கில் அதன் பாடத்திட்டத்தில் மொழியியல், இலக்கணம், சட்டம், கணிதம், இசை, தத்துவம், தஸவ்வுஃப் (ஆன்மீகம்), மருத்துவம் மற்றும் வானியல் போன்ற பாடங்களும் சேர்க்கப்பட்டன.

முஸ்லிம்கள் மட்டுமன்றி, இடைக்காலத்தைச் சேர்ந்த பல புகழ்பெற்ற யூத மற்றும் கிறிஸ்தவ அறிஞர்களும் இந்த நிறுவனத்தில் கல்வி பயின்றுள்ளனர்.

இந்த நிறுவனத்தின் மாணவர்களில் ‘இரண்டாம் சில்வெஸ்டர்’ (Pope Sylvester II) பாப்பரசரும் அடங்குவார். அவர் இங்கு அரபு எண்களின் முறையைக் கற்றுக்கொண்டதாகக் கூறப்படுகிறது; பின்னர் அதை ஐரோப்பாவிற்கு அறிமுகப்படுத்துவதில் அவர் முக்கியப் பங்காற்றினார்.

இந்த நிறுவனத்தில் பல்வேறு காலகட்டங்களில் கற்பித்தல் பணியாற்றிய பிரபலங்களில், புகழ்பெற்ற மாலிகி ஃபகீஹ் (சட்டமேதை) இப்னு அல்-அரபி, வரலாற்று ஆசிரியர் இப்னு கல்தூன் மற்றும் வானியல் வல்லுநர் நூருத்தீன் அல்-பத்ரூஜி ஆகியோர் அடங்குவர்.

மொராக்கோ வரலாற்று ஆசிரியர் முகமது அல்-மனூனியின் கூற்றுப்படி, தோராயமாக 1040 முதல் 1147 வரை இந்த மத்ரஸா ஒரு முறையான உயர்கல்வி நிறுவனமாக மாறியிருந்தது; அங்கு மாணவர்களின் திறமையின் அடிப்படையில் பட்டங்கள்/சான்றிதழ்கள் வழங்கப்பட்டன.

பெரும்பாலான வரலாற்று ஆசிரியர்களும் ஆராய்ச்சியாளர்களும், அல்-கறவிய்யீன் தான் முறைப்படி பட்டங்களை வழங்கிய உலகின் முதல் நிறுவனம் என்பதை ஏகமனதாக ஒப்புக்கொள்கிறார்கள்.

1963-இல் மொராக்கோ ஒரு அரச ஆணையின் மூலம் இதனை ஒரு நவீனப் பல்கலைக்கழகமாக மாற்றும் செயல்முறையைத் தொடங்கியது. 1965-இல் இதன் பெயருடன் அதிகாரப்பூர்வமாக ‘பல்கலைக்கழகம்’ என்ற சொல் சேர்க்கப்பட்டு, இது ‘ஜாமியா அல்-கராவிய்யின்’ என்று அழைக்கப்படலாயிற்று.